IDEA: praktisch stoïcisme voor de 21e eeuw

Ik heb sinds kort een Amerikaanse filosofieprofessor onder mijn connecties op LinkedIn. Hij schreef een interessante paper over het toepassen van stoïcijnse principes in de huidige tijd. Ik ontdek steeds meer boeken en artikelen, onder andere ´Standvastig´ van Svend Brinkmann, waarin het gedachtegoed van de stoïcijnen als uitgangspunt wordt genomen. Misschien is er na de opleving die deze filosofische stroming in de 16e eeuw beleefde wel sprake van een nieuwe renaissance?

Het stoïcisme

Het stoïcisme is een filosofische stroming die zijn oorsprong vindt in het oude Griekenland en in het klassieke Rome van de eerste eeuw na Christus wijd verspreid werd door stoïcijnen als Seneca, Epictetus en Marcus Aurelius. Het belangrijkste doel van het stoïcisme was mensen te leren hoe ze om konden gaan met angst en pijn. Een bekende uitspraak van de Romein Epictetus luidt: “mensen raken niet van slag door de dingen die gebeuren, maar door hun gedachten erover”.

William Ferraiolo, de professor in kwestie, bedacht een methode waarmee we de raad van de stoïcijnen kunnen toepassen op de uitdagingen van de 21e eeuw. Ferraiolo is van mening dat dit in de huidige tijd nog even relevant en waardevol is als zo´n 2000 jaar geleden. Nog steeds moeten we ons zien te redden in een wereld waarover we geen controle hebben en hebben we te maken met tegenslagen en verlies. Net als de oude Romeinen hebben we andere verwachtingen van de personen om ons heen en van het leven. Zoals eerder besproken op mijn blog, is de Rationeel Emotieve Therapie (RET) van Albert Ellis geïnspireerd door de stoïcijnse filosofie.

Het IDEA model

Ferraiolo’s model heeft de vorm van een acroniem: IDEA.

I: Identify the real issue -> Ga op zoek naar het echte probleem
Het zijn niet de omstandigheden die ontevredenheid of onrust veroorzaken, maar onze houding ten opzichte van die omstandigheden. Veel van onze problemen ontstaan doordat we willen wat we niet hebben of juist niet willen wat we wél hebben. De stoïcijnen adviseren om ‘naar binnen te keren’ en te onderzoeken welke irrationele overtuigingen deze houding veroorzaken. Dit is ook in de RET terug te vinden: de verwachtingen die we hebben van onszelf, anderen en de wereld hinderen ons functioneren.

D: Distinguish ‘internals’ from ‘externals’ -> onderscheid ‘interne en externe factoren’
Weinig in de wereld kan gecontroleerd worden. Het verleden, andere mensen, onze fysieke conditie of de politiek zijn externe factoren. Onze invloed erop is minimaal en het heeft dus weinig zin ons te richten op zaken die we niet kunnen veranderen. We moeten in plaats daarvan ontdekken wat we wel kunnen controleren, de interne factoren, en daar onze energie in steken. Zo leren we onszelf kennen en kunnen we discipline ontwikkelen om met de externe factoren om te gaan.

E: Exert effort only where it can be effective -> Span je alleen in voor zaken die je kunt beïnvloeden
Het is zonde van de energie om te proberen de omstandigheden te beïnvloeden die buiten onze invloed liggen. In het grote geheel zijn we uiteindelijk allemaal even onbelangrijk; iedereen gaat een keer dood en wordt na verloop van tijd vergeten. Het heeft daarom helemaal geen zin om te hechten aan externe factoren als status of materiële rijkdom. Dat brengt alleen maar teleurstelling en ontevredenheid met zich mee. Wie leert zich te richten op wat hij wel kan realiseren, zal niet snel ontevreden zijn.

A: Accept the rest – amor fati -> accepteer de rest – houd van het lot
De wereld is zoals hij is, over het grootste deel hebben we nou eenmaal geen controle. Als we dat accepteren en ons lot omarmen, kunnen we een grootmoedig leven leiden. We moeten daarom van het leven en de uitdagingen die daarbij horen leren houden. Nietzsche had het over amor fati: een onvoorwaardelijk affirmatie van het leven en liefde voor het lot.

Sereniteitsgebed

Dit alles doet me denken aan het bekende ‘sereniteitsgebed’ dat onder andere aan Franciscus van Assisi wordt toegeschreven: “geef mij de moed te veranderen wat ik kan veranderen, de kalmte om te accepteren wat ik niet kan veranderen en de wijsheid om het verschil tussen beide te zien”.

Uiteraard omvat het stoïcisme meer dan de genoemde ideeën, maar deze zijn wel praktisch toepasbaar in de moderne tijd. Ferraiolo vraagt zich af hoeveel nodeloos lijden we onszelf kunnen besparen door de raad van de stoïcijnen ter harte te nemen. Praktische toepassing van het stoïcisme kan helpen gelijkmoedig te blijven in onze bij vlagen harde en onverschillige wereld.

Site Footer

Sliding Sidebar

Social Profiles

Contact

E-mail
melanie@melanielemmen.com